Μέθοδοι προσέγγισης
Ορισμένες από τις ευρέως διαδεδομένες μεθόδους που προσεγγίζουν ορισμένα από τα συμπτώματα που εκδηλώνουν τα άτομα με αυτισμό σε συγκεκριμένους αναπτυξιακούς τομείς, όπως είναι η κοινωνική αλληλεπίδραση και η επικοινωνία των βασικών αναγκών τους είναι:
Στόχος αυτής της προσέγγισης είναι η διδασκαλία λειτουργικών και επιθυμητών συμπεριφορών που θα αντικαταστήσουν την ανεπιθύμητη συμπεριφορά και θα βοηθήσουν τα άτομα να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος όπου ζουν και αλληλοεπιδρούν.
Μετά την κατάκτηση νέων δεξιοτήτων και συμπεριφορών, επόμενο στόχο αποτελεί η διατήρηση αυτών και η γενίκευση ή μεταφορά τους από μία κατάσταση ή αντίδραση σε μία άλλη.
Μία αποτελεσματική παρέμβαση προϋποθέτει την συστηματική και εμπειρική παρατήρηση των συμπεριφορών, την λειτουργική αξιολόγηση καθώς και την εκπαίδευση του ατόμου με σκοπό να χρησιμοποιεί τον κατάλληλο τρόπο επικοινωνίας των αναγκών του.
Το TEACCH (Treatment and Education of Autistic and Communication Related Handicapped Children) επικεντρώνεται στη μεγιστοποίηση των ικανοτήτων των ατόμων με αυτισμό χρησιμοποιώντας τις δυνατότητές τους.
Βασική αρχή του TEACCH αποτελεί η δομημένη διδασκαλία που χρησιμοποιείται συστηματικά για να καταστήσει το περιβάλλον προβλέψιμο, με σκοπό να βοηθήσει τον εκπαιδευόμενο να κατανοήσει το περιβάλλον και να λειτουργήσει με περισσότερη ασφάλεια αξιοποιώντας και εξασκώντας τις ικανότητές του.
Σκοπός του προγράμματος αυτού είναι η παροχή δομημένων πλαισίων και εξατομικευμένων προγραμμάτων διδασκαλίας, όπου τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους.
Μέσω της οργάνωσης και σαφούς οριοθέτησης του χώρου δράσης του ατόμου και με την βοήθεια εικονικού οργανογράμματος προσαρμοσμένου στις ανάγκες του κάθε ατόμου, επιτυγχάνεται τόσο η αποτελεσματική συμμετοχή του εκπαιδευόμενου όσο και η βελτίωση των δεξιοτήτων του σε ατομικό επίπεδο καθώς και η ενίσχυση του γνωστικού και κοινωνικού τομέα ανάπτυξής του.
Οι κοινωνικές ιστορίες αποτελούν κοινωνικά σενάρια – καταστάσεις και αποσκοπούν στην μείωση ή αντιμετώπιση κοινωνικών και επικοινωνιακών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με αυτισμό.
Πρόκειται για ιστορίες που σχεδιάζονται εξατομικευμένα στις ανάγκες του κάθε ατόμου και περιγράφουν μία κατάσταση, προσωποποιούν την διδασκαλία κοινωνικών δεξιοτήτων, διδάσκουν προσαρμοστικές ρουτίνες και επιθυμητές συμπεριφορές και βοηθούν το άτομο να υπερνικήσει κοινωνικές δυσκολίες κι ένα πλήθος συμπεριφορών, όπως είναι η επιθετικότητα, το άγχος, ο φόβος, οι εμμονές κλπ.
Πρόκειται για μία ομάδα ατόμων τυπικής ανάπτυξης και ατόμων με αυτισμό.
Μέσω του κύκλου των φίλων δημιουργείται ένα υποστηρικτικό δίκτυο στο περιβάλλον του ατόμου, όπου αρχίζει να βιώνει επιτυχίες και να δέχεται θετική ανατροφοδότηση από τα υπόλοιπα μέλη του «κύκλου».
Απώτερος στόχος αυτής της μεθόδου είναι η ενίσχυση του κοινωνικο-συναισθηματικού τομέα ανάπτυξης του ατόμου.
Πρόκειται για ένα Επικοινωνιακό Σύστημα Ανταλλαγής Εικόνων που στοχεύει στην ενίσχυση της εναλλακτικής επικοινωνίας και απευθύνεται κυρίως σε άτομα που δεν έχουν λόγο ή άλλες επικοινωνιακές δεξιότητες προκειμένου να επικοινωνήσουν αρχικά τις πρωτογενείς τους ανάγκες.
Μετά την κατάκτηση της δυνατότητας διάκρισης ανάμεσα σε σύμβολα, η εκπαίδευση επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της δομής μίας πρότασης. Όταν το άτομο διεξάγει μία συναλλαγή εικόνων με αξιοπιστία, η εκπαίδευση μεταβάλλεται με σκοπό την ενίσχυση του αυθορμητισμού, της επιμονής και της γενίκευσης με απώτερο στόχο την λειτουργική επικοινωνία.
Η εναλλακτική μορφή επικοινωνίας ΜΑΚΑΤΟΝ είναι ένα πρόγραμμα που βασίζεται στη χρήση νευμάτων και συγκεκριμένων γραφικών συμβόλων σε συνδυασμό με τον προφορικό λόγο.
Απώτερος στόχος αυτής της προσέγγισης είναι η ενίσχυση της κατανόηση και χρήσης του λόγου. Η διδακτική προσέγγιση της ΜΑΚΑΤΟΝ εστιάζεται σε πρώτο επίπεδο στην κατάκτηση βασικών δεξιοτήτων γλώσσας και επικοινωνίας και σε ένα υψηλότερο επίπεδο, στην κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής.
Ορισμένα άτομα με υψηλής λειτουργικότητας αυτισμό εκδηλώνουν συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους ή με τον ίδιο τους τον εαυτό.
Το συγκεκριμένο μοντέλο γνωστικής και συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας αποσκοπεί στην συναισθηματική εκπαίδευση και στην γνωστική αναδόμηση του εκπαιδευόμενου.Το άτομο εκπαιδεύεται στην κατανόηση της σύνδεσης ανάμεσα στη νόηση, το συναίσθημα, την συμπεριφορά και τον τρόπο αντίληψης και διαχείρισης των συναισθημάτων του. Στη συνέχεια αναδομεί την σκέψη του διορθώνοντας λανθασμένες και δυσλειτουργικές αντιλήψεις μέσω λογικών αποδείξεων και την εκλογίκευση των συναισθημάτων του.
Το μη-κατευθυνόμενο παιχνίδι στοχεύει στην ενίσχυση της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης.
Το παιδί συμμετέχει σε μία δραστηριότητα, ενώ ο γονέας ή εκπαιδευτής παίζει δίπλα του, μιμούμενος συχνά τις κινήσεις του και σχολιάζοντας λεκτικά το αντικείμενο ή την δραστηριότητα που ενδιαφέρει το παιδί ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί πλαίσια και ευκαιρίες για να μπορέσει το παιδί να αναπτύξει το παιχνίδι του.
Στις ομάδες αυτές συμμετέχουν παιδιά με αυτισμό και παιδιά τυπικής ανάπτυξης με σκοπό την μεταξύ τους αλληλεπίδραση και ενίσχυση της επικοινωνίας και της κοινωνικοποίησης.
Τα παιδιά συμμετέχουν ενεργητικά σε μία δραστηριότητα με την καθοδήγηση, την υποστήριξη και πρόκληση των συνομηλίκων τους που διαφέρουν στον τομέα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Οι ομάδες, ωστόσο, επιβλέπονται από κάποιον ενήλικα που έχει εκπαιδευτεί στην δόμηση αλληλεπιδραστικού παιχνιδιού με συνομηλίκους.
Η μέθοδος αυτή βασίζεται στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη νευρολογική διεργασία των προσλαμβανόμενων ερεθισμάτων και τη συμπεριφορά και στοχεύει στην μείωση ή την αντιμετώπιση αισθητηριακών δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αυτισμό.
Το θέατρο, η δραματοποίηση, ο αυτοσχεδιασμός και το θεατρικό παιχνίδι ενθαρρύνουν το άτομο να οργανώσει τον εαυτό του και να αναπτύξει βασικές δεξιότητες μίμησης, έκφρασης, συμβολικής κατανόησης, διαχείρισης συναισθημάτων, επικοινωνίας και γενικότερης αλληλεπίδρασης.
Η μουσικοθεραπεία παρέχει ένα εύρος μουσικών εμπειριών που αποσκοπούν στην πρόκληση αλλαγών στη συμπεριφορά και στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων που συμβαδίζουν με το αναπτυξιακό επίπεδο του κάθε παιδιού.
Έχει παρατηρηθεί σε ορισμένα άτομα με αυτισμό πως εκδηλώσεις ελλιπούς συγκέντρωσης της προσοχής, αποπροσανατολισμού ή μη επιθυμητής συμπεριφοράς μπορούν να μεταβληθούν με την αποφυγή ορισμένων ουσιών (π.χ. γλουτένη, καζεΐνη) ή την πρόσληψη συμπληρωμάτων διατροφής (Βιταμίνες Β6 και C, αντιοξειδωτική ουσία DMG κ.α.).
Παρόλο που τα φάρμακα δεν «θεραπεύουν» τον αυτισμό, ορισμένα βελτιώνουν διάφορα συμπτώματα που σχετίζονται με τον αυτισμό (π.χ. κατάθλιψη, επιληπτικές κρίσεις κ.α.) και αυξάνουν την ικανότητα του ατόμου να επωφεληθεί από εκπαιδευτικές και συμπεριφορικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, η φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να είναι «η τελευταία λύση» για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων.
